અષ્ટકૂટ ગુણ મિલન
સદીઓથી માન્ય 36 ગુણની અષ્ટકૂટ પદ્ધતિ દ્વારા વૈવાહિક સુસંગતતા જાણો.
આઠ કૂટ
આધ્યાત્મિક સુસંગતતા (1 ગુણ)
પરસ્પર આકર્ષણ (2 ગુણ)
આરોગ્ય અને આયુષ્ય (3 ગુણ)
શારીરિક સુસંગતતા (4 ગુણ)
માનસિક સુસંગતતા (5 ગુણ)
સ્વભાવ (6 ગુણ)
પ્રેમ અને સ્નેહ (7 ગુણ)
આરોગ્ય અને સંતાન (8 ગુણ) *સૌથી મહત્ત્વનું
ભકૂટ દોષ યથાવત્ હોય ત્યારે કુલ ગુણને નીચા ધોરણે વાંચવામાં આવે છે (26–29 ખૂબ સારું, 21–25 મધ્યમ, 0–20 નબળું), અને નાડી દોષ યથાવત્ હોય ત્યારે કુલ ગુણ ગમે તેટલા હોય તોપણ મેળ અશુભ ગણાય છે. રદ થયેલો દોષ મેળની વિરુદ્ધ ગણાતો નથી.
આ Drik Panchangનું અર્થઘટન છે. બીજું એક પ્રચલિત અર્થઘટન, જે AstroSage છાપે છે, તે લઘુતમ જરૂરી ગુણ 18 ગણે છે.
ગુણ મિલન (8 કૂટ)ની ગણતરી થઈ રહી છે
ગુણ મિલનને સમજીએ
અષ્ટકૂટ મિલન — "આઠ કૂટ દ્વારા મેળ" — એ ઉત્તર ભારતના મોટા ભાગમાં વપરાતી સુસંગતતા તપાસવાની પદ્ધતિ છે. તેમાં બંને સાથીના જન્મના ચંદ્રની આઠ પરિબળો પર સરખામણી થાય છે; દરેક પરિબળનું વજન જુદું છે અને વધુમાં વધુ 36 ગુણ મળી શકે છે. આ ગુણ શું કહે છે અને શું નથી કહેતા તે સમજવા જેવું છે: તે લગભગ પૂરેપૂરો ચંદ્ર પરથી બનેલો પરંપરાગત સૂચકાંક છે, બે વ્યક્તિત્વોનું મૂલ્યાંકન નથી.
આઠેય કૂટ દરેક કુંડળીમાં ચંદ્રની રાશિ અને નક્ષત્ર પરથી ગણાય છે. બીજું કશું જ — ન જન્મલગ્ન, ન શુક્ર, ન 7મો ભાવ — 36 ગુણમાં ગણાતું નથી.
એટલે જ અહીં ચોક્કસ જન્મ સમયનું મહત્ત્વ આખી કુંડળીના ફળકથન કરતાં ઓછું છે, પણ એટલે જ એકલા ઊંચા ગુણ બહુ સીમિત ચુકાદો આપે છે. અનુભવી જ્યોતિષીઓ ગુણ મિલનની સાથે 7મો ભાવ, તેનો સ્વામી અને શુક્ર તથા ગુરુની સ્થિતિ પણ જુએ છે.
આ પાનું કુલ ગુણને Drik Panchangની જેમ વાંચે છે: 31 કે તેથી વધુ એટલે ઉત્તમ મેળ, 21થી 30 ખૂબ સારો, 17થી 20 મધ્યમ, અને 16 કે તેથી ઓછા અશુભ. ભકૂટ અનુકૂળ હોય ત્યારે આ લાગુ પડે છે. ભકૂટ દોષ યથાવત્ હોય ત્યારે એ જ પંચાંગ કોઈ મેળને ક્યારેય ઉત્તમ કહેતું નથી અને 26થી 29ને ખૂબ સારો, 21થી 25ને મધ્યમ અને 20 કે તેથી ઓછાને અશુભ ગણે છે; નાડી દોષ યથાવત્ હોય ત્યારે તે 28 ગુણ હોય તોપણ મેળને અશુભ ગણે છે.
આ એકમાત્ર અર્થઘટન નથી. વ્યાપક રીતે વપરાતું બીજું અર્થઘટન, જે AstroSage છાપે છે, તે લઘુતમ જરૂરી ગુણ 18 ગણે છે: તેનાથી ઓછા હોય તો ભલામણ કરાતી નથી, 18થી 24 મધ્યમ, 24થી 32 ખૂબ સારો, તેનાથી વધુ ઉત્તમ. બહુ ઓછાં વાસ્તવિક જોડાંને પૂરા 36 ગુણ મળે છે. અડધા ગુણ નિયમ પ્રમાણે જ આવે છે — જ્યાં એક સ્વામી શત્રુ અને બીજો સમ હોય ત્યાં ગ્રહ મૈત્રી 0.5 ગુણ આપે છે — તેથી 28.5 જેવો કુલ આંક સામાન્ય છે, આંકડા પૂર્ણાંકમાં ફેરવવાની ભૂલ નથી.
એકલી નાડીના 8 ગુણ અને ભકૂટના 7 ગુણ છે, એટલે બંને મળીને કુલના લગભગ અડધા થાય છે. નાડી દોષ, જેમાં બંને સાથીની નાડી એક જ હોય, એ પરંપરાગત મેળમાં સૌથી વધુ ઉઠાવાતો વાંધો છે, અને શાસ્ત્રીય ગ્રંથો એવી શરતો વર્ણવે છે જેમાં તે રદ થયેલો ગણાય છે.
આ પાનું નાડી માટે તેમાંની ત્રણ શરતો તપાસે છે: એક જ નક્ષત્ર પણ જુદી રાશિ, એક જ રાશિ પણ જુદાં નક્ષત્ર, અને એક જ નક્ષત્ર પણ જુદાં પાદ (ચરણ). ભકૂટ માટે — જ્યારે ચંદ્ર રાશિઓ એકબીજાથી બીજી અને બારમી, પાંચમી અને નવમી, અથવા છઠ્ઠી અને આઠમી હોય — તે તપાસે છે કે બંને રાશિનો સ્વામી એક જ ગ્રહ છે કે નહીં, અથવા બંને સ્વામી એકબીજાના મિત્ર છે કે નહીં. રદ થયેલો દોષ કારણ સાથે રદ તરીકે દર્શાવાય છે; તેના ગુણ કોષ્ટક જે આપે તે જ રહે છે.
મંગળ (અથવા કુજ) દોષ 36 ગુણથી અલગ તપાસાય છે. મંગળ 1લા, 2જા, 4થા, 7મા, 8મા કે 12મા ભાવમાં હોય ત્યારે તે બને છે, અને આ પાનું એ ભાવ જન્મલગ્નથી, ચંદ્રથી અને શુક્રથી ગણે છે: ત્રણેયમાંથી એકેય રીતે તે ન મળે ત્યારે જ કુંડળી તેનાથી મુક્ત ગણાય છે.
જે કુંડળીઓમાં આ દોષ બને છે તેમાંની મોટા ભાગનીમાં તે રદ પણ થાય છે. અહીં તપાસાતી રદ થવાની શરતો આ છે: મંગળ સ્વરાશિમાં કે ઉચ્ચનો હોય, ગુરુ મંગળની સાથે એ જ રાશિમાં હોય કે તેના પર દૃષ્ટિ કરતો હોય, મંગળ જન્મલગ્નનો યોગકારક હોય (કર્ક અને સિંહ લગ્ન), અને એવી રાશિઓ જે કોઈ એક ભાવને દોષમાંથી બાકાત રાખે છે — મિથુન કે કન્યામાં 2જો, કર્કમાં 7મો, ધન કે મીનમાં 8મો, વૃષભ કે તુલામાં 12મો. બંને સાથીની કુંડળીમાં દોષ હોય ત્યારે શાસ્ત્રીય પ્રથા તેને સરભર થયેલો પણ ગણે છે. તે તોલવા જેવું એક પરિબળ છે, ચુકાદો નથી.
બે વ્યક્તિ વચ્ચે સારો સંવાદ છે કે નહીં, તેમનાં મૂલ્યો મળતાં છે કે નહીં, કે તેઓ એકસરખું જીવન ઇચ્છે છે કે નહીં તે વિશે ગુણ મિલન કશું કહેતું નથી. તે અનેક બાબતોમાંની એક પરંપરાગત બાબત છે, અને સંબંધ વિશેના નિર્ણયનો એકમાત્ર આધાર તે ક્યારેય ન હોવું જોઈએ.
અષ્ટકૂટ ઉત્તર ભારતની પદ્ધતિ છે. દક્ષિણ ભારતના મોટા ભાગમાં દશકૂટ — દસ પરિબળોવાળી પદ્ધતિ — વધુ પસંદ કરાય છે, અને તેમાં ગુણની વહેંચણી જુદી છે. બેમાંથી કોઈ વધુ સાચી નથી; તે જુદી પ્રાદેશિક પરંપરાઓ છે, અને એક જ મેળને બંનેમાં જુદા ગુણ મળી શકે છે.
દરેક કૂટ સુસંગતતાનું જુદું પાસું તપાસે છે, અને ગુણ સરખા ભાગે વહેંચાયેલા નથી — 36માંથી 15 ગુણ નાડી અને ભકૂટ એ બેના મળીને છે.
| કૂટ | ગુણ | તે શેની સરખામણી કરે છે |
|---|---|---|
| વર્ણ | 1 | ચંદ્ર રાશિ પરથી નક્કી થતી આધ્યાત્મિક વૃત્તિ અને સ્વભાવ |
| વશ્ય | 2 | સાથીઓ વચ્ચેનું પરસ્પર આકર્ષણ અને સ્વાભાવિક પ્રભાવ |
| તારા | 3 | જન્મ નક્ષત્રની સુસંગતતા, જે દાંપત્યમાં ભાગ્ય અને આરોગ્ય સૂચવે છે |
| યોનિ | 4 | નક્ષત્રના પ્રાણી-પ્રતીક પ્રમાણે શારીરિક અને સહજ વૃત્તિની સુસંગતતા |
| ગ્રહ મૈત્રી | 5 | બંને ચંદ્ર રાશિના સ્વામીઓ વચ્ચેની મૈત્રી — માનસિક મેળ |
| ગણ | 6 | સ્વભાવનો ગણ: દેવ, મનુષ્ય કે રાક્ષસ |
| ભકૂટ | 7 | બંને ચંદ્ર રાશિઓની એકબીજાથી સ્થિતિ; સમૃદ્ધિ અને પરિવાર પર અસર કરે છે |
| નાડી | 8 | શારીરિક પ્રકૃતિનો પ્રકાર; સૌથી વધુ વજનવાળું એકલું પરિબળ અને સામાન્ય રીતે ઊઠતો વાંધો |